नेपालगन्ज : धेरैले आफ्नो फुर्सदको समयलाई ब्यर्थै बिताउँछन् । तर, हाम्रै समाजमा कतिपय यस्ता व्यक्ति छन्, जसले आफ्नो समयलाई सिर्जनशिल काममा खर्च गरिरहेका छन् । यस्तै मध्येका एक हुन्, ६६ वर्षीय श्यामानन्द सिंह । फुर्सदको समयलाई उनी अहिले सिर्जनशिल काममा खर्च गरिरहेका छन् ।
उनको दैनिकी अचेल हस्तकला र चित्रकलामै बितिरहेको छ । कलाकार सिंहले आफ्नै लगानीमा नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ९ बाँकेगाउँस्थित निवासमा ‘कला संग्रहालय’ स्थापना गरेका छन् । संग्रहालयमा सिंहले आफै तयार गरेका मनमोहक चित्रकला र हस्तकला राखिएको छ ।
घरको तीन वटा कोठा चित्रकला र हस्तकलाले नै भरिएको छ । उनी भन्छन्, ‘नयाँ पिढींलाई पुराना चिजहरु देखाउनकै लागि कलालाई जर्गेना गरेर संग्रहालयमा राखेको छु, नयाँ पिढींलाई पुराना चिज बस्तु थाहा नहुन सक्छ, जुन उपयोगी मुलक हुन्छन् ।’ जुन चिज लोभ हुदैछ, त्यसको चिन्तन गरेर कला तयार गर्छन्, उनी ।
कलाकार सिंहले स्थापना गरेको संग्रहालयमा राखिएका हरेक चित्रकला र हस्तकलाको आफ्नै महत्व र विशेषता छ । उनको कला अवलोकन गर्न विभिन्न बिद्यालयका बिद्यार्थीहरु संग्रहालयमा पुग्छन् । ‘बिद्यार्थीका लागि यो संग्रहालय उपयोगी मुलक छ, त्यसकारण बिद्यालयहरुले आफ्ना बिद्यार्थीलाई ल्याएर निःशुल्क रुपमा अवलोकन गराएर लैजान्छन्,’ सिंहले भने ।
कलाकार सिंहले स्थापना गरेको संग्रहालयमा राखिएका हरेक चित्रकला र हस्तकलाको आफ्नै महत्व र विशेषता छ । उनको कला अवलोकन गर्न विभिन्न बिद्यालयका बिद्यार्थीहरु संग्रहालयमा पुग्छन् । ‘बिद्यार्थीका लागि यो संग्रहालय उपयोगी मुलक छ, त्यसकारण बिद्यालयहरुले आफ्ना बिद्यार्थीलाई ल्याएर निःशुल्क रुपमा अवलोकन गराएर लैजान्छन्,’ सिंहले भने ।
सेवा निवृत्त भएपछि उनले २०७२ सालबाट निरन्तर रुपले चित्रकला र हस्तकला बनाउन थालेका हुन् । अहिले सिंहको संग्रहालयमा एक हजार भन्दा बढी प्रकारका चित्रकला र हस्तकला देख्नव सकिन्छ । एक पटक प्रयोग गरेर फालेका सामानबाट उनले आर्कषक हस्तकला तयार गर्छन् ।
पहिले छिटपुट रुपमा कला प्रर्दशन गर्ने गरेपनि जागिरबाट सेवा निवृत्त भएपछि सिंहको कलाकारिताको गति झन् बढेको हो । सेवा निवृत्त भएपछि उनले २०७२ सालबाट निरन्तर रुपले चित्रकला र हस्तकला बनाउन थालेका हुन् । अहिले सिंहको संग्रहालयमा एक हजार भन्दा बढी प्रकारका चित्रकला र हस्तकला देख्नव सकिन्छ । एक पटक प्रयोग गरेर फालेका सामानबाट उनले आर्कषक हस्तकला तयार गर्छन् ।
सिंहको कलाकारिता चित्रकला र हस्तकलामा मात्र सिमित छैन । उनी संगीतकला, नाट्यकला र कविता लेखनमा पनि उत्तिकै सिपालु छन् । नेपाल टेलिभिजन क्षेत्रीय प्रशारण केन्द्र कोहलपुरमा नाट्यकला गरिसकेको उनको अनुभव छ । ‘वर्तमान दर्पन’ कविता संग्रह र ‘श्यामानन्द कि कविताए’ नामक हिन्दी कविता संग्रह प्रकाशित गरिसकेका छन् । संगित कलातर्फ उनी बाँसुरी, ढोलक र हार्मुनियम मज्जाले बजाउँछन् ।
विशेषगरी चित्रकला र हस्तकलामा बढी समय दिने गरेका सिंह आफुले स्थापना गरेको संग्रहालयलाई स्थानीय सरकारले संरक्षण गरिदिनुपर्ने अपेक्षामा छन् । ‘मैले त आफ्नो व्यक्तिगत लगानीमा संग्रहालय स्थापना गरेको छु, अब यसलाई स्थानीय सरकार(उपमहानगरपालिका)ले संरक्षणमा ध्यान र चासो दिनुपर्यो,’ कलाकार सिंहले भने । तर, अहिलेसम्म यसतर्फ कुनैपनि सरकारी निकायले चासो नदिएको उनको गुनासो छ ।
नेपालगन्जको फुलटेक्रामा जन्मिएका सिंह परिवारका ४ दाजुभाई र ३ बहिनी मध्ये माईलो हुन् । उनी बाल्यकालमै फरक स्वभावका थिए । ‘कक्षा ८ मा पढ्दाखेरी नै म चित्रकलातिर रुची राख्थ्ये,’ विगतलाई सम्झिदै सिंहले भने । नेपाल टेलिकममा जागिर गरेपछि पनि बिस्तारै चित्रकला र हस्तकलालाई उनले समय दिईरहे ।
नेपालगन्जको फुलटेक्रामा जन्मिएका सिंह परिवारका ४ दाजुभाई र ३ बहिनी मध्ये माईलो हुन् । उनी बाल्यकालमै फरक स्वभावका थिए । ‘कक्षा ८ मा पढ्दाखेरी नै म चित्रकलातिर रुची राख्थ्ये,’ विगतलाई सम्झिदै सिंहले भने । नेपाल टेलिकममा जागिर गरेपछि पनि बिस्तारै चित्रकला र हस्तकलालाई उनले समय दिईरहे ।
जागिरका क्रममा पनि आफुले तयार गरेका चित्रकला र हस्तकलालाई उनले प्रर्दशनमा ल्याएका थिए । सिंहको कलाको कदर स्वरुप नेपाल ललितकला प्रतिष्ठानबाट चित्रकला विशेष पुरस्कार, सँस्कृती मन्त्रालयबाट क्षेत्रीय स्तरको पुरस्कार, नेपाल ललितकला प्रतिष्ठानद्धारा हस्तकलामा सम्मान लगायत दर्जनौं संघ, संस्थाले पुरस्कृत तथा सम्मान गरिसकेका छन् ।
जागिरबाट सेवा निवृत्त भएपछि भने आफुले पुरै समय कलाकारितामै दिईरहेको उनी बताउँछन् । ‘खाना खाने र सुत्ने समय बाहेक अरु सबै समय हस्तकला र चित्रकलामै खर्चिरहेको छु,’ सिंहले भने ‘चित्रकला र हस्तकला यति धेरै भईसके कि राख्ने ठाउँको चिन्ता हुन थालिसक्यो ।’ आफुले परम्परागत र लोपउन्मुख तथा धार्मिक, साँस्कृतिक र दैनिक जीवनमा आधारित हस्तकला र चित्रकला तयार गर्ने गरेको सिंह सुनाउँछन् ।
