जाजरकोट : भूकम्पले बिद्यालय भवन भत्केर ‘खण्डहर’ भएका छन् । केही बचेका भवन पनि पुरै चर्केर भित्र पस्न नसकिने अवस्थामा पुगेका छन् । दसै र तिहारको लामो बिदापछि बिद्यालय खुल्ने दिन आईपुग्दा भेरी त्रिवेणी माध्यामिक बिद्यालय, रिम्नाघाटमा कक्षा १० मा पढ्ने पुष्पकमल रानामगर अन्यौलमा छन् ।
पुर्वनिर्धारित समय अनुसार दसै तिहारको बिदापछि उनको बिद्यालय मंसिर ४ गतेदेखी खुल्नुपर्ने हो । बिदाको बीचमै भूकम्प आएर बिद्यालय भवनमा क्षति पुर्याएका कारण उनी अन्यौलमा परेका हुन् । भूकम्पपछि बिस्थापित जीवन बिताइरहेका उनलाई अहिले पढाईको चिन्ता छ ।
‘भूकम्पले हाम्रो स्कुलका भवनहरु भत्केका छन्, अहिलेसम्म त दसै तिहार बिदाले स्कुल बन्द थियो, कसरी पढाई हुने हो खै, केही थाहा छैन,’ उनले भने । भूकम्पले क्षति पुर्याएको आफ्नो घरबाट उनले किताव, कापी भने निकाल्न सफल भए । तर, क्षतिग्रस्त बिद्यालयको अवस्था हेर्दा कसरी पढ्ने भन्ने अल्यौलता छाएको पुष्पकमलले बताए ।
भवन पुर्ननिर्माण नहुँदासम्म बिद्यालयको पढाई वैकल्पिक रुपमा भएपनि सञ्चालन गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ । ‘सरकारले हाम्रा घर र बिद्यालय भवन चाडो भन्दा चाडो बनाइदिनुपर्यो,’ उनले भने ‘हिउँदको समय भएकाले बाहिर चउरमा बसेर पनि पढ्न सकिन्छ ।’
भूकम्पले क्षति पुर्याएका अधिकांस भवन र बिद्यार्थीको अवस्था यस्तै छ । बिद्यालय खुल्दै गर्दा भूकम्प प्रभावित जिल्लाका अधिकांस बिद्यार्थीहरुलाई अब कहाँ बसेर पढ्ने भन्ने चिन्ता छ । भेरी नगरपालिका वडा नम्बर १ मा पर्ने उक्त बिद्यालयका भौतिक संरचनामा भूकम्पबाट धेरै क्षति पुगेको छ ।
बिद्यालयका सहायक प्रधानाध्यापक निर्मलाकुमारी पुनका अनुसार पाँच वटा भवन मध्ये २ वटामा पुरै क्षति पुगेको छ । ‘एउटा भवनको तीन वटा कक्षा कोठा ध्वस्त भएका छन्, अर्र्काे भवनको एकातिरको देवाल पुरै भत्किएको छ,’ उनले भनिन् ‘तीन वटा पक्की भवन मध्ये एउटा भवन चर्केको छ ।’
बिद्यालयमा रहेका छात्र र छात्रा शौचालयमा पनि भूकम्पले क्षति गरेको छ । यस्तै बिद्यालयको ल्याब र कम्प्युटरमा पनि भूकम्पले क्षति गरेको सहायक प्रअ निर्मलाले बताइन् । उनका अनुसार बिद्यालयमा कुल ४ सय १५ बिद्यार्थी भर्ना भएकोमा भूकम्पमा परी ३ जना बिद्यार्थीको मृत्यु भएको छ ।
‘भूकम्पबाट धेरै बिद्यार्थी प्रभावित भएका छन्, कतिपय बिद्यार्थी उपचार पश्चात घर फर्केका छन्, कतिको अहिले पनि उपचार चलिरहेको छ,’ उनले भनिन् ‘धेरैजसो बिद्यार्थीको पाठ्यपुस्तक घरभित्रै पुरिएको छ, घरमा पुरै क्षति भएकाले बिस्थापित भएका छन् ।’
भेरी नगरपालिका वडा नम्बर १ का वडाअध्यक्ष दीपक रानाले आफ्नो वडामा रहेका ७ वटा बिद्यालयका झण्डै ३ दर्जन भवनहरु क्षतिग्रस्त रहेको बताए । ‘सबै स्कुलका भवन पक्की थिएनन्, जुन ढुंगा र माटोले बनेका भवनहरु थिए, सबैमा क्षति भएको छ,’ उनले भने ‘पक्की भवनमा आंशिक क्षति भएको छ ।’ दसै तिहारको बिदापछि खुल्ने तयारीमा रहेका बिद्यालयको वैकल्पिक ब्यवस्था गरेर पठन पाठन सुचारु गर्ने सोच बनाएको रानाले सुनाए ।
भूकम्पले जाजरकोट, रुकुम(पश्चिम) लगायत जिल्लामा रहेका बिद्यालयका भौतिक संरचनामा ठुलो क्षति पुर्याएको छ । जाजरकोटका ७ वटै स्थानीय तहमा भूकम्पले ठुलो क्षति गरेको जिल्ला शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई कार्यालय जाजरकोटले जनाएको छ ।
इकाई प्रमुख रमेश मल्लका अनुसार भूकम्पबाट जिल्लाभर २ सय ९३ वटा बिद्यालय भवनमा पूर्ण र ४ सय ८ वटा भवनमा आंशिक रुपमा क्षति पुगेको छ । ‘भूकम्पका कारण जिल्लाका ७ वटै पालिकामा रहेका बिद्यालय भवनमा क्षति पुगेको छ,’ उनले भने ‘अधिकांस भवन चर्केका छन्, चर्केका भवनभित्र बिद्यार्थी राखेर पढाउने अवस्था नै छैन ।’ भूकम्पबाट जिल्लामा २१ जना बिद्यार्थी र २ जना शिक्षकको मृत्यु भएको इकाई प्रमुख मल्लले जानकारी दिए ।
दसै र तिहार बिदामा बन्द भएका बिद्यालयलाई खुलाउने विषयमा शनिबार जिल्लामा सरोकारवालाबीच बैठक बसेर समेत छलफल गरिएको उनले बताए । ‘भौतिक संरचनामा क्षति पुगेका बिद्यालयको पठन पाठन वैकल्पिक माध्यमबाट भएपनि सुचारु गर्ने निर्णय भएको छ,’ उनले भने ‘जिल्लाका सबै बिद्यालयको पठन पाठन पूर्व निर्धारित समय अनुसार नै सोमबार (मंसिर ४ गते) बाट सञ्चालन गर्ने निर्णय भएको छ ।’
भूकम्पको केन्द्रबिन्दु रहेको जाजरकोटस्थित बारेकोट गाउँपालिकाले अस्थायी सिकाई केन्द्र स्थापना गरेर पठन पाठन सञ्चालन गर्ने तयारी गरेको छ । गाउँपालिकाका शिक्षा अधिकृत रामबहादुर मल्लले भूकम्पले क्षति गरेका भवन तत्काल पुर्ननिर्माण हुन सम्भव नभएकाले अस्थायी सिकाई केन्द्र स्थापना गर्न लागिएको बताए ।
उक्त गाउँपालिकामा समुदायमा आधारित बाल विकास केन्द्रसहित कुल ५३ वटा बिद्यालय रहेका छन् । भूकम्पले बिद्यालयका ६३ वटा भवनमा पूर्ण र ३१ वटामा आंशिक क्षति पुगेको शिक्षा अधिकृत मल्लले सुनाए ।
‘बिद्यार्थीको पढाईलाई मध्यनजर गर्दै पूर्वनिर्धारित समय अनुसार मंसिर ४ गतेबाट बिद्यालय खोल्दैछौं, अस्थायी सिकाई केन्द्र स्थापना गरेरै भएपनि पढाई सञ्चालन गर्ने निर्णयमा हामी पुगेका छौं,’ उनले भने ।
